ยุงรำคาญ (Culex spp.) เป็นยุงในวงศ์ Culicidae ที่พบได้ทั่วไปในเขตเมืองและชุมชน มีความสำคัญทางการแพทย์ในฐานะพาหะของโรคไข้สมองอักเสบเจอี (Japanese Encephalitis) และในบางพื้นที่ยังเป็นพาหะของพยาธิฟิลาเรีย (Filariasis)
ลักษณะทางชีวภาพและพฤติกรรม
ยุงรำคาญมีลำตัวสีน้ำตาลเข้มไม่มีลวดลายเด่นชัดเหมือนยุงลาย วางไข่เป็นแพลอยน้ำ (Egg raft) ในแหล่งน้ำสกปรกที่มีอินทรียวัตถุสูง เช่น ท่อระบายน้ำ บ่อน้ำเสีย และแอ่งน้ำขังที่มีเศษใบไม้เน่าเปื่อย ออกหากินเวลาพลบค่ำถึงกลางคืน
ความสำคัญทางการแพทย์
เชื้อไวรัสไข้สมองอักเสบเจอีมีวงจรชีวิตที่เกี่ยวข้องกับสุกรและนกน้ำเป็นแหล่งรังโรค ยุงรำคาญที่กัดสัตว์เหล่านี้แล้วมากัดคนสามารถแพร่เชื้อทำให้เกิดการอักเสบของสมองซึ่งอาจส่งผลถึงความพิการถาวรหรือเสียชีวิตได้ โดยเฉพาะในเด็ก
หลักการควบคุมทางวิชาการ
การควบคุมเน้นการจัดการแหล่งน้ำเสียและน้ำขังในชุมชน เช่น การปรับปรุงระบบระบายน้ำ การกำจัดขยะและเศษวัสดุที่ขังน้ำ ร่วมกับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคไข้สมองอักเสบเจอีในกลุ่มเสี่ยงตามแนวทางสาธารณสุข
สรุป
ยุงรำคาญสัมพันธ์กับแหล่งน้ำเสียในชุมชนเมือง การควบคุมจึงต้องอาศัยการจัดการสุขาภิบาลสิ่งแวดล้อมเป็นหลักควบคู่กับมาตรการทางการแพทย์
