ยุงก้นปล่อง (Anopheles spp.) เป็นยุงในวงศ์ Culicidae ที่มีความสำคัญทางการแพทย์ในฐานะพาหะหลักของโรคมาลาเรีย (Malaria) ซึ่งเกิดจากเชื้อโปรโตซัวสกุล Plasmodium พบมากในพื้นที่ป่าเขาและแนวชายแดนของประเทศไทย
ลักษณะทางชีวภาพและพฤติกรรม
ยุงก้นปล่องมีลักษณะเด่นคือขณะเกาะจะยกส่วนท้องทำมุมเฉียงกับพื้นผิว ต่างจากยุงชนิดอื่นที่เกาะขนานกับพื้นผิว ออกหากินเวลากลางคืน วางไข่เดี่ยวลอยบนผิวน้ำนิ่งตามธรรมชาติ เช่น ลำธาร แอ่งน้ำในป่า หรือแหล่งน้ำใสสะอาด
ความสำคัญทางการแพทย์
เชื้อมาลาเรียเจริญเติบโตและแบ่งตัวในตัวยุงก้นปล่องก่อนแพร่สู่คนขณะกัดดูดเลือด ผู้ป่วยมาลาเรียมีอาการไข้หนาวสั่นเป็นระยะ หากไม่ได้รับการรักษาทันท่วงทีอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงถึงแก่ชีวิตได้ โดยเฉพาะในกลุ่มที่ติดเชื้อชนิดรุนแรง
หลักการควบคุมทางวิชาการ
การควบคุมเน้นการป้องกันการสัมผัสยุงกัดในเวลากลางคืน เช่น การใช้มุ้งชุบสารเคมี (Insecticide-treated nets) การพ่นสารเคมีตกค้างบนฝาผนังภายในบ้าน (Indoor residual spraying) ในพื้นที่เสี่ยง ร่วมกับการควบคุมแหล่งเพาะพันธุ์ตามธรรมชาติซึ่งทำได้ยากกว่ายุงลายเนื่องจากกระจายอยู่ในพื้นที่ป่ากว้าง
สรุป
ยุงก้นปล่องเป็นพาหะมาลาเรียที่มีพฤติกรรมกัดกลางคืนต่างจากยุงลาย การป้องกันจึงเน้นการป้องกันส่วนบุคคลควบคู่กับมาตรการสาธารณสุขในพื้นที่เสี่ยงสูง
